• Τι υπέγραψε ο πρόεδρος Κένεντι;
Ο δημοκρατικός πρόεδρος Τζον Φ. Κένεντι υπέγραψε στις 3 Φεβρουαρίου 1962 την Εκτελεστική Διαταγή 3447, μέσω της οποίας καθιερώθηκε ο οικονομικός, εμπορικός και χρηματοοικονομικός αποκλεισμός που επιβλήθηκε από τις Ηνωμένες Πολιτείες κατά της Κούβας. Αυτή η απόφαση, που σχεδιάστηκε με την πρόθεση να εμποδίσει τη λειτουργία της κουβανικής οικονομίας και να υπονομεύσει την υποστήριξη του λαού προς την Επανάσταση, βασίστηκε στην εφαρμογή του Νόμου Εμπορίου με τον Εχθρό του 1917, που αρχικά εγκρίθηκε στο πλαίσιο του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου εναντίον της γερμανικής αυτοκρατορίας και των συμμάχων της. Από τότε, η στρατηγική της πολιορκίας και της οικονομικής ασφυξίας εδραιώθηκε ως κεντρικό στοιχείο της αμερικανικής πολιτικής απέναντι στην Κούβα, με στόχο να περιορίσει το δικαίωμα του κουβανικού λαού να ασκεί την κυριαρχία του και να οικοδομήσει ένα ανεξάρτητο σχέδιο, απαλλαγμένο από την αυτοκρατορική υποταγή.
Αν και ο ολικός αποκλεισμός επισημοποιήθηκε σε εκείνη την ημερομηνία, από τη νίκη της Κουβανικής Επανάστασης εφαρμόζονταν ήδη περιοριστικά μέτρα που αποσκοπούσαν στην πρόκληση ζημίας σε στρατηγικούς τομείς της οικονομίας και της άμυνας της χώρας. Οι θεμελιώδεις στόχοι αυτής της πολιτικής εκφράστηκαν σαφώς στο υπόμνημα του υφυπουργού Εξωτερικών Λέστερ Ντ. Μάλορι, με ημερομηνία 6 Απριλίου 1960, όπου τέθηκε η ανάγκη να δημιουργηθεί κλίμα δυσαρέσκειας και απελπισίας μέσω της επιδείνωσης των οικονομικών συνθηκών, στερώντας από την Κούβα πόρους και εφόδια για να προκληθεί μια κοινωνική κρίση που θα οδηγούσε στην ανατροπή της κυβέρνησης. Τέτοιοι σκοποί, στην ουσία, παραμένουν σε ισχύ με την πάροδο του χρόνου.
• Γιατί είναι αποκλεισμός και όχι εμπάργκο;
Τα μέτρα που εφαρμόζονται από την αμερικανική κυβέρνηση κατά της Κούβας δεν αντιστοιχούν αυστηρά στον ορισμό του «εμπάργκο». Σε νομικούς όρους, ο όρος αυτός συνήθως νοείται ως ένα προληπτικό μέτρο που προορίζεται για την κατακράτηση αγαθών για να εγγυηθεί η εκπλήρωση νόμιμων υποχρεώσεων, που γενικά εγκρίνεται από αρμόδια αρχή. Ωστόσο, η Κούβα δεν διατηρεί θέση οφειλέτη έναντι των Ηνωμένων Πολιτειών ούτε έχει διαπράξει πράξεις που να δικαιολογούν, σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο, την κατάσχεση ή εκκαθάριση των πόρων της. Επομένως, είναι ασυμβίβαστο με τους διεθνείς κανόνες να επικαλείται κανείς υποτιθέμενα επιχειρήματα «νόμιμης άμυνας».
Αν και η κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών επιμένει να χρησιμοποιεί τον όρο «εμπάργκο», το σύνολο των κυρώσεων και περιορισμών που επιβάλλονται κατά της Κούβας αποτελεί, στην ουσία, οικονομικό, εμπορικό και χρηματοοικονομικό αποκλεισμό. Τέτοιες ενέργειες επιδιώκουν την απομόνωση και την οικονομική ασφυξία της χώρας, με στόχο να αποδυναμώσουν τον πληθυσμό της και να τον αναγκάσουν να εγκαταλείψει την απόφασή του να παραμείνει κυρίαρχος και ανεξάρτητος. Όλα αυτά αποτελούν ακριβώς βασικά στοιχεία της έννοιας του «αποκλεισμού», που νοείται ως η πράξη απομόνωσης και αποκοπής ενός κράτους για να επιβληθεί η παραδοχή του μέσω του εξαναγκασμού ή της στέρησης. Η έκταση και η αυστηρότητά του αντανακλούν χαρακτηριστικά μέτρα ενός σεναρίου μη κηρυγμένου πολέμου κατά του κουβανικού λαού. Επιπλέον, ο αποκλεισμός έχει ένα ευρύ και ολοκληρωμένο εξωεδαφικό στοιχείο, έτσι ώστε να μην αντιμετωπίζουμε μια απλή απαγόρευση εμπορίου και επενδύσεων μεταξύ Κούβας και ΗΠΑ. Αυτό που παρουσιάζεται είναι ένας πραγματικός οικονομικός πόλεμος που περιλαμβάνει εμπόδια, απαγορεύσεις και μέτρα εξαναγκασμού για να εμποδίσει τρίτες χώρες να σχετίζονται με την Κούβα.
• Συνεχίζει να ισχύει ο αποκλεισμός σήμερα;
Ο αποκλεισμός που επιβάλλεται από τις Ηνωμένες Πολιτείες συνεχίζει να ισχύει και έχει εξελιχθεί σε μία από τις πιο παρατεταμένες και πολύπλοκες μορφές οικονομικού πολέμου που κατευθύνονται κατά ενός κυρίαρχου κράτους. Ο ουσιαστικά εξωεδαφικός χαρακτήρας του, που παραβιάζει το Διεθνές Δίκαιο, επιδιώκει μέσω πιέσεων, εκβιασμών και κυρώσεων να απομονώσει την Κούβα και να τιμωρήσει όσους δημιουργούν οποιονδήποτε οικονομικό, εμπορικό και χρηματοοικονομικό δεσμό με τη χώρα. Ο επίμονος στόχος είναι να στερήσει από το νησί τα απαραίτητα έσοδα, να επιδεινώσει τις συνθήκες διαβίωσης του πληθυσμού του, να προκαλέσει έλλειψη τροφίμων, φαρμάκων και άλλων βασικών αγαθών, και να προκαλέσει διαρθρωτικές δυσκολίες στην οικονομική του ανάπτυξη. Μεταξύ Μαρτίου 2024 και Φεβρουαρίου 2025, εκτιμάται ότι οι υλικές ζημίες που προκλήθηκαν στην Κούβα ανήλθαν σε περίπου 7.556,1 εκατομμύρια δολάρια, γεγονός που αντιπροσωπεύει αύξηση σχεδόν 50% σε σχέση με τον προηγούμενο κύκλο.
Για να δικαιολογήσουν αυτά τα μέτρα, αμερικανικές αρχές έχουν προωθήσει μια αφήγηση που αποσκοπεί στην υποβάθμιση ή ακόμη και στην άρνηση των επιπτώσεων του αποκλεισμού, παρουσιάζοντάς τον ως περιορισμένης έκτασης περιορισμό, χωρίς σημαντικό αντίκτυπο στην κουβανική οικονομία. Ωστόσο, τα εμπειρικά στοιχεία και τα διαθέσιμα αριθμητικά δεδομένα αντικρούουν αυτή τη στάση, αντανακλώντας βαθιές και συνεχείς συνέπειες στον παραγωγικό και κοινωνικό ιστό του νησιού. Επίσης, τους τελευταίους μήνες η αμερικανική πολιτική έχει υιοθετήσει μια πιο ανοιχτά καταναγκαστική προσέγγιση. Η εκτελεστική διαταγή που ανακοινώθηκε την 29η Ιανουαρίου αποτελεί παράδειγμα αυτής της τάσης, καθώς δηλώνει δημόσια την πρόθεση να στερηθεί η Κούβα από οποιαδήποτε προμήθεια καυσίμων, και έτσι να εμβαθύνουν οι μηχανισμοί οικονομικής ασφυξίας που καθιερώθηκαν σε προηγούμενες κυβερνήσεις.
• Τι λέει η διεθνής κοινότητα;
Η αμερικανική κυβέρνηση επιμένει να αγνοεί την σχεδόν ομόφωνη έκκληση της διεθνούς κοινότητας να τερματιστεί αυτή η παράνομη και απάνθρωπη πολιτική κατά της Κούβας. Αυτό το αίτημα έχει επαναληφθεί στα 33 ψηφίσματα της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών με τίτλο «Αναγκαιότητα τερματισμού του οικονομικού, εμπορικού και χρηματοοικονομικού αποκλεισμού που επιβάλλεται από τις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής κατά της Κούβας», τα οποία έχουν εγκριθεί από το 1992 με συντριπτική πλειοψηφία.
Έχουν πολλαπλασιαστεί οι φωνές που μαζί με τον κουβανικό λαό απαιτούν την άμεση άρση αυτής της πολιτικής. Μεταξύ Μαρτίου 2024 και Φεβρουαρίου 2025 περισσότερες από 2.000 διεθνείς εκδηλώσεις και 1.703 δηλώσεις καταδίκασαν τον αποκλεισμό και την αυθαίρετη ένταξη της Κούβας στη λίστα κρατών που χρηματοδοτούν την τρομοκρατία. Ακόμη και στην ίδια την αμερικανική κοινωνία αυξήθηκαν οι εκκλήσεις για τον τερματισμό αυτών των μέτρων, με πρωτοβουλίες βουλευτών, ακαδημαϊκών, οικονομικών τομέων, θρησκευτικών και κινημάτων αλληλεγγύης.
• Ποια είναι η θέση της Κούβας;
Παρά την επίμονη και εχθρική πολιτική που εφαρμόζεται από τις Ηνωμένες Πολιτείες, η Κούβα διατηρεί σταθερή στάση στην υπεράσπιση της οικοδόμησης του σοσιαλισμού. Το κουβανικό κράτος έχει διατηρήσει καταγγελία με σταθερό και αμετάβλητο τρόπο για την άρση χωρίς προϋποθέσεις του αποκλεισμού, θεωρώντας το ως απάνθρωπο μέτρο και ασυμβίβαστο με τις αρχές του Διεθνούς Δικαίου.
Σε επανειλημμένες περιπτώσεις, η Κούβα έχει εκφράσει την προθυμία της να αναπτύξει μια πολιτισμένη και με σεβασμό σχέση με την κυβέρνηση των ΗΠΑ, μέσω ενός σοβαρού, υπεύθυνου διαλόγου, που βασίζεται στο Διεθνές Δίκαιο, στην κυρίαρχη ισότητα, στον αμοιβαίο σεβασμό, στο αμοιβαίο όφελος, χωρίς επέμβαση στις εσωτερικές υποθέσεις και με απόλυτο σεβασμό στην ανεξαρτησία και κυριαρχία των κρατών. Η χώρα μας δεν αποτελεί καμία απειλή για την εθνική ασφάλεια των ΗΠΑ ούτε για την ευημερία των πολιτών της, οι οποίοι ιστορικά έχουν γίνει δεκτοί με σεβασμό και φιλοξενία όταν είχαν τη δυνατότητα να επισκεφτούν το νησί.
Υπό αυτό το πλαίσιο, επικαλούμαστε την κληρονομιά του Αρχηγού Φιντέλ Κάστρο και θυμόμαστε τα λόγια του που εκφωνήθηκαν στην Αίθουσα Magna του Κεντρικού Πανεπιστημίου της Βενεζουέλας: «Η κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών μάς έδωσε τη δυνατότητα να αγωνιζόμαστε με όλες μας τις δυνάμεις, επιβάλλοντάς μας αποκλεισμό, ασκώντας μας διαρκή πίεση και αποκλείοντας μας από τα πάντα· κι εμείς είμαστε ακόμη και ευτυχείς που είμαστε αποκλεισμένοι, αν αυτό είναι το τίμημα για την ελευθερία να μιλάμε χωρίς δεσμεύσεις από οποιοδήποτε βήμα στον κόσμο, όπου υπάρχουν τόσες δίκαιες υποθέσεις να υπερασπιστούμε.».
(Cubaminrex)